Przez stulecia Jamno wykształciło własną, niepowtarzalną kulturę ludową. Mieszkańców wyróżniały charakterystyczne stroje, hafty oraz pielęgnowane od pokoleń zwyczaje. Z tą dawną rybacką osadą wiąże się również ciekawa historia złotego naszyjnika pruskiej księżniczki Charlotty, który przez ponad sto lat stanowił nieodłączny element stroju ślubnego jamneńskich panien młodych. O tym wydarzeniu latem 1900 roku przypomniała swoim czytelnikom, opisywana już w jednym z poprzednich artykułów (klik!), gazeta Bade Anzeiger.
Historia przenosi nas do roku 1817. Dziewiętnastoletnia wówczas księżniczka Charlotta (a tak właściwie Fryderyka Ludwika Charlotta Hohenzollern), córka króla Fryderyka Wilhelma III i królowej Luizy, wyruszyła do Petersburga, gdzie miała poślubić księcia Mikołaja Romanowa. Towarzyszył jej młodszy o rok brat Wilhelm (późniejszy cesarz Wilhelm I). Oboje zatrzymali się po drodze na Górze Chełmskiej (Gollenberg) koło Koszalina, skąd rozciągał się widok na okoliczne wsie, lasy i wybrzeże Bałtyku. Dla mieszkańców Jamna była to wyjątkowa okazja, by powitać członków pruskiej rodziny królewskiej.
Jak czytamy dalej w artykule, wśród delegacji witającej gości znalazły się miejscowe panny, które wystąpiły w swoich uroczystych strojach ślubnych. W ich imieniu przemówiła reprezentantka starego jamneńskiego rodu – Anna Lassahn. Zadeklamowała ona wiersz nawiązujący do wcześniejszego spotkania mieszkańców Jamna z królową Luizą. Prasa przytacza także krótką wymianę zdań. Gdy Charlotta zapytała Annę, gdzie znajduje się jej narzeczony, ta odpowiedziała szczerze i zuchwale w miejscowym dialekcie dolnoniemieckim:
„Hei löppt noch unner de Annern”
(„Biega jeszcze pośród innych”)
Wzruszona mową i rozbawiona odpowiedzią księżniczka zdjęła z szyi swój złoty naszyjnik i podarowała go Annie na pamiątkę spotkania.
Cenny dar szybko stał się jednak źródłem sporu. Rodzina Lassahn uznała, że hojny prezent należy wyłącznie do nich. Z kolei pozostałe panny i mieszkańcy wsi – na czele z sołtysem i proboszczem – stali na stanowisku, że naszyjnik był darem dla całej społeczności i powinien stać się wspólnym dobrem. Rozgorzała batalia na tyle zaciekła, że sprawa trafiła do władz w Koszalinie, a ostatecznie skierowano pisemną prośbę o rozstrzygnięcie do samej darczyńczyni. Charlotta zdecydowała, że ozdoba nie będzie prywatną własnością żadnej z mieszkanek. Miała być przechowywana i zakładana każdej pannie młodej podczas ślubu jako honorowa ozdoba. Anna Lassahn otrzymała natomiast od księżniczki 50 talarów.
Jeszcze w tym samym roku Charlotta przyjęła prawosławie jako Aleksandra Fiodorowna i poślubiła Mikołaja Pawłowicza, a gdy ten osiem lat później objął tron jako Mikołaj I – została cesarzową Rosji (i matką późniejszego cara-reformatora Aleksandra II). Wiele wskazuje na to, że po latach na carskim dworze wciąż chętnie wracała pamięcią do tej historii. Gdy koszaliński malarz August Hauptner namalował obraz przedstawiający jamneńską pannę młodą przyozdabianą jej dawnym naszyjnikiem, król Prus Fryderyk Wilhelm III zamówił kopię tego dzieła za 40 fryderyksdorów, a sama caryca przesłała artyście cenny pierścień z brylantem.
Przez kolejne pokolenia złoty naszyjnik zajmował szczególne miejsce w jamneńskiej tradycji ślubnej. Zgodnie z wolą księżniczki był przechowywany w miejscowym kościele i zakładano go pannom młodym podczas ślubów. Jego dalsze losy urywają się w 1945 roku. W czasie działań wojennych zaginął i do dziś nie wiadomo, co się z nim stało. Pozostała jednak historia, którą ponad 125 lat temu przypomniał czytelnikom „Bade Anzeiger” – opowieść o spotkaniu mieszkańców Jamna z przyszłą carycą Rosji.
Jarosław Bieńkowski
Stare Mielno i Unieście
Wesele jamneńskie:
Kultura jamneńska:
Kościół i odświętny strój jamneński:
Strój jamneński:
Źródła:
Aus Jamund, „Amtlicher Bade-Anzeiger für die Bade-Orte: Gr.-Möllen, Nest, Bauerhufen, Sorenbohm, Deep u. Laase”, Köslin 1900, Nr 7, s. 3.
Kuczkowski A., Początki zainteresowania naukowego Jamnem i jego kulturą, „Rocznik Koszaliński”, 2023, nr 51, s. 37-52.
Polechoński P., Z historii Koszalina i regionu: Naszyjnik księżniczki Charlotty, czyli wielka kłótnia sołtysa Jamna, „Głos Koszaliński” / GK24.pl, 2024 [dostępny online].
Jahn U., Meyer Cohn A., Jamund bei Cöslin, „Zeitschrift des Vereins für Volkskunde” 1891a, t. I, z. 1, s. 77-100.
„Kunst–Blatt”, 1838, nr 7 (23 stycznia 1838), s. 28.
